Zırhlı Araçlarda Yangın ve Patlama Güvenliği Nasıl Sağlanır?

Zırhlı araç yangın söndürme ve infilak bastırma sistemi, araç içinde ve kritik hacimlerde (personel bölmesi, motor bölmesi, kule bölmesi, lastik bölmesi, gövde bölmesi vb.) oluşabilecek yangın ve ısı kaynaklı olayları milisaniyeler seviyesinde algılayarak operatör müdahalesine gerek kalmadan otomatik olarak müdahale eden, sensör ve kontrol ünitesi tabanlı entegre bir koruma altyapısıdır.

Standart yangın tüplerinden farklı olarak sistem:

• Milisaniyeler içinde algılama–aktivasyon–deşarj zincirini tamamlar,
• Operatör müdahalesi olmadan otomatik modda devreye girer (manuel tetikleme opsiyonu bulunur),
• Kalıntı bırakmayan / elektronik uyumlu söndürücü ajanlarla kritik sistemleri korur,
• Yangının büyümesini ve ikincil riskleri (mühimmat etkilenmesi, kablo tesisatı hasarı vb.) sınırlandırarak operasyonel sürekliliği destekler.

Bu sistemler, muharebe şartlarında aracın göreve devam edebilmesi ve personel hayatta kalımının artırılması için tasarlanır.

Zırhlı araç otomatik yangın söndürme sistemi, yüksek hızlı algılama ve deterministik karar mantığına dayalı entegre bir mimari ile çalışır. Sistem temel olarak dört ana bileşenden oluşur:

• UV–IR optik alev ve/veya sıcaklık sensörleri.
• Kontrol ünitesi.
• Basınçlı söndürücü ajan. silindirleri veya aerosol jeneratörleri.
• Hidrolik dağıtım hattı ve nozullar.

Algılama ve Aktivasyon Süreci

Korunan hacimlerde oluşan alev, ani sıcaklık artışı veya yangın, sensörler tarafından milisaniyeler içinde algılanır. Sensör verileri kontrol ünitesi tarafından önceden tanımlanmış algoritmalar çerçevesinde değerlendirilir ve yanlış alarm riski minimize edilir.

Algılama kriterleri sağlandığında sistem:

• Otomatik olarak aktivasyon komutu üretir,
• İlgili bölgeye söndürücü ajanı yönlendirir,
• Yangının başlangıç aşamasında kontrol altına alınmasını sağlar.

Toplam tepki süresi sistem konfigürasyonuna bağlı olarak genellikle 50–250 milisaniye aralığındadır.

Bu hız özellikle mühimmat, yakıt ve hidrolik sistemler barındıran zırhlı platformlarda zincirleme reaksiyon ve ikincil patlama riskini önlemek açısından kritik öneme sahiptir.

Personelin bulunduğu alanlarda koruma yaklaşımı, insan güvenliği ve görev sürekliliği nedeniyle daha hassas kriterlerle ele alınır. Zırhlı araç personel bölmesi yangın söndürme ve infilak bastırma sistemi, araç içinde meydana gelebilecek alev, ani sıcaklık yükselmesi ve basınç kaynaklı olayları milisaniyeler seviyesinde algılayarak otomatik olarak devreye giren entegre bir koruma mimarisidir.

Personel bölmesi uygulamalarında kullanılan çözümler:

• Toksik olmayan ve personel güvenliğine uygun ajan teknolojileri ile yapılandırılır,
• Oksijen seviyesini hayati risk oluşturacak düzeye düşürmeden etkin konsantrasyonu sağlayacak şekilde tasarlanır,
• Elektronik, haberleşme ve görev kritik sistemlere zarar vermeyecek şekilde kalıntı bırakmayan ajanlarla uyumludur,
• Operatör müdahalesine ihtiyaç duymadan otomatik çalışır (manuel tetikleme opsiyonu bulunur).

Bu kapsamda, kapalı hacimlerde kullanılan temiz gazlı FM-200 (HFC-227ea) çözümleri; RPG/ATGM etkisiyle araç içinde oluşabilen yüksek sıcaklık ve ani basınç dalgası gibi durumlarda yangın etkisini hızlı şekilde bastırmak üzere tercih edilir. Piroteknik tetikleme mekanizması sayesinde sistem 3 ms seviyesinde aktivasyon kabiliyeti sunar ve zorlu koşullarda güvenilir çalışma hedefiyle tasarlanır. Çevresel dayanım gereklilikleri kapsamında sistem bileşenleri MIL-STD-810H gibi askeri standartlara uygun test süreçlerine tabi tutulur.

Buradaki amaç yalnızca yangını kontrol altına almak değil, personelin hayatta kalımını artırmak, görev kabiliyetini sürdürmek ve güvenli tahliye için kritik zaman kazanımı sağlamaktır.

Motor bölmesi, zırhlı araçlarda en yüksek termal yük ve yangın riski taşıyan kritik hacimdir. Bunun başlıca nedenleri:

• Yüksek ısı üreten motor ve turbo şarj sistemleri.
• Basınçlı yakıt hatları.
• Olası yağ ve hidrolik akışkan sızıntıları.
• Yoğun elektrik ve güç dağıtım tesisatı.

Motor bölmesinde meydana gelen bir yangın, kısa sürede yakıt ve yağ kaynaklı alev büyümesine yol açabilir ve aracın görev dışı kalmasına neden olabilir. Bu nedenle motor bölmesi yangın söndürme sistemi, yüksek sıcaklık ve titreşim dayanımına sahip sensörler ile donatılır ve nozullar, potansiyel ateşleme noktalarına (turbo çevresi, yakıt hattı bağlantıları, egzoz manifoldu vb.) doğrudan müdahale edecek şekilde konumlandırılır.

Sistem mimarisi:

• Milisaniyeler seviyesinde algılama ve aktivasyon,
• Kalibre edilmiş nozul yerleşimi ile homojen ajan dağılımı,
• Zorlu çevresel koşullara dayanıklı borulama ve bağlantı elemanları esaslarına göre tasarlanır.

Motor bölmesi uygulamalarında genellikle:

FM-200 / HFC-227ea sistemler ve Aerosol bazlı çözümler kullanılır.

Sistemler çoğunlukla yeniden dolum yapılabilir ve bakım süreçlerine uygun modüler tasarım anlayışı ile geliştirilir.

Amaç yalnızca yangını söndürmek değildir. Motor grubunu, güç aktarım sistemlerini ve aracın hareket kabiliyetini koruyarak operasyonel sürekliliği sağlamaktır.

Kule bölmesi, mühimmat, besleme mekanizmaları ve silah sistemlerini barındırdığı için hem yangın hem de infilak (mühimmat reaksiyonu / cook-off) açısından en kritik hacimlerden biridir. Bu bölgede oluşabilecek bir alevlenme, çok kısa sürede basınç artışına ve zincirleme mühimmat reaksiyonuna dönüşebilir.

Bu nedenle kule içi koruma mimarisi yalnızca yangın söndürme değil, aynı zamanda infilak bastırma fonksiyonunu da içerecek şekilde tasarlanır.

Zırhlı araç kule bölmesi sistemi genel olarak:

• UV–IR alev algılama sensörleri,
• FM-200 / HFC-227ea sistemler ile çalışır.

Zırhlı araçların gövde yüzeyleri ve lastik bölgeleri, molotof kokteyli, yanıcı sıvı saldırıları ve dış kaynaklı alev temasları gibi tehditlere karşı yüksek risk altındadır. Bu tür yangınlar aracın hareket kabiliyetini ve görev sürekliliğini kısa sürede ortadan kaldırabilir.

Bu nedenle geliştirilen LIFEC sıvı ajanlı yangın söndürme sistemi, araç dış yüzeylerinde oluşabilecek yangınları hızlı ve kontrollü şekilde bastırmak üzere tasarlanmıştır.

Sistem aktive edildiğinde:

• Sıvı ajan, basınçlı silindirden hortum ve kalibre edilmiş nozullar aracılığıyla ilgili bölgeye yönlendirilir.
• 10 saniyeden kısa sürede aktif alevi bastırır
• Uygulama sonrası yüzeyde koruyucu bir tabaka oluşturarak 3 dakika boyunca yeniden tutuşmayı engeller.

Bu özellik özellikle yanıcı sıvı saldırılarında kritik öneme sahiptir.

• Araç hareket halindeyken müdahale kabiliyeti.
• Elektriksel sistemlere zarar vermez.
• Biyolojik bazlı sıvı ajan ile personel güvenliği.
• Hızlı yeniden dolum ve bakım kolaylığı.

Gövde ve lastik yangınları çoğu zaman aracın tamamen görev dışı kalmasına neden olur. LIFEC sistemi, bu riski minimize ederek platformun operasyonel sürekliliğini destekler.

Zırhlı araçlarda kullanılan yangın söndürme ve infilak bastırma güvenlik sistemleri, zorlu görev koşullarında mutlak güvenilirlik sağlayacak şekilde askeri standartlar ve NATO gereklilikleri doğrultusunda tasarlanır ve doğrulanır. Bu kapsamda sistem mimarisi, ilgili uygulamaya göre aşağıdaki standartlarla uyumlu olacak şekilde geliştirilir.

NATO STANAG 4317

MIL-STD-810

MIL-STD-1275

Bu standartlar, sistemlerin sıcaklık uç değerleri, nem, şok ve titreşim gibi çevresel zorlanmalar ile araç güç besleme koşulları altında güvenilir şekilde çalışmasını ve saha koşullarında performansını korumasını garanti altına alır.

Nero Endüstri